Nietolerancja laktozy - jakie są objawy i przyczyny

Nietolerancja laktozy jest powszechnym zaburzeniem trawiennym, wynikającym z niedoboru enzymu laktazy, który odpowiada za rozkład cukru występującego w mleku i przetworach z niego. Objawy pojawiają się zazwyczaj po spożyciu produktów mlecznych i mogą znacząco wpływać na komfort życia. Chociaż nie stanowi zagrożenia dla życia, jej przewlekłe objawy mogą prowadzić do unikania produktów mlecznych, co z kolei może skutkować niedoborami żywieniowymi.

1. Symptomy związane z nietolerancją
2. Etiologia nietolerancji
3. Długoterminowe skutki 
4. Zwalczanie nietolerancji laktozy

Symptomy związane z nietolerancją

Objawy nietolerancji laktozy są wynikiem fermentacji niestrawionej laktozy przez bakterie jelitowe w okrężnicy, co prowadzi do produkcji gazów i kwasów organicznych. Do najczęstszych objawów należą więc wzdęcia, bóle brzucha, nadmierne oddawanie gazów, biegunki oraz uczucie przelewania w jamie brzusznej. Nasilenie objawów zależy od ilości spożytej laktozy oraz indywidualnej tolerancji.

Diagnostyka

Diagnostyka opiera się na testach oddechowych z wodorem, które mierzą ilość wodoru w wydychanym powietrzu po spożyciu laktozy – podwyższony poziom wskazuje na fermentację laktozy w jelicie grubym. Inną metodą, choć mniej specyficzną, jest test tolerancji laktozy polegający na pomiarze poziomu glukozy we krwi po spożyciu laktozy. Brak wzrostu poziomu glukozy może sugerować nietolerancję, jednak istnieje wiele czynników zewnętrznych potencjalnie zaburzających tutaj obraz kliniczny.

U dzieci

U dzieci stosuje się również testy pH stolca, gdzie kwaśny odczyn wskazuje na obecność niestrawionej laktozy. W niektórych przypadkach wykonuje się biopsję jelita cienkiego w celu bezpośredniego pomiaru aktywności laktazy. Warto zaznaczyć, że objawy nietolerancji laktozy mogą być mylone z innymi schorzeniami, takimi jak zespół jelita drażliwego, czy alergia na białka mleka.

Etiologia nietolerancji

Przyczyny nietolerancji laktozy są zróżnicowane i mogą być zarówno genetyczne, jak i nabyte. Pierwotna nietolerancja laktozy wynika z fizjologicznego spadku aktywności laktazy po okresie niemowlęcym, co jest powszechne w wielu populacjach na świecie. Wtórna nietolerancja laktozy może być wynikiem uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego, na przykład w przebiegu celiakii, choroby Crohna, czy po infekcjach jelitowych. Istnieje również rzadka, wrodzona forma nietolerancji laktozy, spowodowana mutacjami genetycznymi, prowadząca do całkowitego braku laktazy od urodzenia.

Długoterminowe skutki 

Długoterminowe skutki nietolerancji laktozy obejmować mogą ryzyko niedoborów wapnia oraz innych składników odżywczych. Głównie mówi się tutaj o osteopenii lub osteoporozie, które zagrażają masie kostnej. Ponadto unikanie produktów mlecznych może wpływać na mikrobiotę jelitową, zmniejszając różnorodność bakterii korzystnych dla zdrowia. W niektórych przypadkach obserwuje się również negatywny wpływ na jakość życia, wynikający z konieczności restrykcyjnej diety i obawy przed wystąpieniem objawów po przypadkowym spożyciu laktozy.

Główne źródła laktozy

Zwalczanie nietolerancji laktozy

Zarządzanie nietolerancją laktozy opiera się na indywidualnym podejściu uwzględniającym stopień nietolerancji oraz potrzeby żywieniowe pacjenta.

Dieta

Podstawową strategią jest ograniczenie spożycia laktozy poprzez eliminację lub redukcję ilości spożywanych produktów mlecznych w diecie. Alternatywą są produkty mleczne bez laktozy lub dojrzewające jak twarde sery dojrzewające.

Suplementy z laktazą

Stosowanie preparatów zawierających enzym laktazę może wspomagać trawienie laktozy i łagodzić objawy ze strony przewodu pokarmowego, szczególnie u osób, które nie chcą całkowicie eliminować produktów mlecznych z diety.

Probiotyki, wapń i witamina D

Niektóre wyniki badań sugerują, że probiotyki, szczególnie szczepy Lactobacillus i Bifidobacterium, czyli bakterie kwasu mlekowego (LAB) mogą poprawiać tolerancję laktozy poprzez modulację mikrobioty jelitowej i zwiększenie aktywności laktazy produkowanej przez mikroorganizmy. Przeglądy literatury wskazują również, że regularne spożywanie probiotyków może zmniejszyć nasilenie niektórych objawów nietolerancji laktozy. Ważne jest również monitorowanie stanu odżywienia i w razie potrzeby, suplementacja wapniem i witaminą D, aby zapobiec niedoborom wynikającym z ograniczenia produktów mlecznych w diecie.

Źródła:

• Borralho AI, Marcos P. Lactose Intolerance and Malabsorption Revisited: Exploring the Impact and Solutions. GE Port J Gastroenterol. Published online April 21, 2025. doi:10.1159/000545923
• Aierken K, Xu Z, Ma J, Kawuli G. The efficacy of low/lactose-free milk powder in the treatment of lactose intolerance in infants: A protocol for systematic review and meta analysis. Medicine (Baltimore). 2024;103(31):e39098. doi:10.1097/MD.0000000000039098
• Vandenplas Y, Broekaert I, Domellöf M, et al. An ESPGHAN Position Paper on the Diagnosis, Management, and Prevention of Cow's Milk Allergy. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2024;78(2):386-413. doi:10.1097/MPG.0000000000003897
• Leis R, de Castro MJ, de Lamas C, Picáns R, Couce ML. Effects of Prebiotic and Probiotic Supplementation on Lactase Deficiency and Lactose Intolerance: A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients. 2020;12(5):1487. Published 2020 May 20. doi:10.3390/nu12051487