Przyczyny, objawy i rodzaje pokrzywek

Pokrzywka to jedna z tych dolegliwości skóry, które pojawiają się nagle, wyglądają niepokojąco i równie szybko ustępują. Dla wielu osób najbardziej frustrujące jest to, że zmiany bywają zmienne w czasie i nie zawsze da się od razu wskazać prostą przyczynę. W praktyce ważne jest uważne obserwowanie objawów i kontekstu ich wystąpienia, bo drobne szczegóły pomagają później w ocenie sytuacji. Kluczowe jest też rozróżnienie, kiedy mamy do czynienia z typową pokrzywką, a kiedy obraz sugeruje coś innego i wymaga pilniejszej konsultacji.

1. Objawy i rodzaje pokrzywek
2. Przyczyny pokrzywki
3. Inne czynniki wywołujące pokrzywkę
4. Zwalczanie pokrzywki
5. Dieta przy pokrzywce

Objawy i rodzaje pokrzywek

Pokrzywka polega na powstawaniu bąbli, czyli wyniosłych, zaczerwienionych lub bladoróżowych zmian na skórze, którym zwykle towarzyszy świąd, czasem pieczenie. Charakterystyczne jest to, że pojedynczy bąbel najczęściej utrzymuje się krótko i znika zwykle w ciągu doby, a w innym miejscu mogą pojawiać się kolejne zmiany, przez co wysypka sprawia wrażenie wędrującej.

U części osób, zamiast typowych bąbli na powierzchni skóry albo równolegle z nimi, występuje obrzęk naczynioruchowy, czyli głębszy obrzęk tkanki podskórnej, najczęściej w okolicy powiek, warg, policzków, czasem dłoni, czy stóp. Taki obrzęk częściej boli lub daje uczucie rozpierania, niż swędzi. Współwystępowanie obrzęku naczynioruchowego w przewlekłej pokrzywce spontanicznej dotyczy ponad jednej trzeciej chorych.

W klasyfikacji klinicznej podstawowy podział pokrzywek dotyczy czasu trwania: pokrzywkę ostrą rozpoznaje się, gdy epizody trwają krócej, niż 6 tygodni, a przewlekłą, gdy nawracające bąble, obrzęki lub oba te objawy utrzymują się co najmniej 6 tygodni. Podkreśla się także rozróżnienie pomiędzy postacią spontaniczną, pojawiającą się bez jednego stałego bodźca, a postaciami wywoływanymi, w których objawy dają się powtarzalnie sprowokować konkretnym czynnikiem.

Przyczyny pokrzywki

W obrębie pokrzywek przewlekłych wyróżnia się przewlekłą pokrzywkę spontaniczną, w której bąble lub obrzęk pojawiają się bez stałego bodźca zewnętrznego, oraz przewlekłe pokrzywki indukowane (wywoływane), gdzie istnieje powtarzalny wyzwalacz. W przewlekłej pokrzywce spontanicznej często nie udaje się uchwycić jednej przyczyny.

U części pacjentów zauważono cechy mechanizmów autoimmunologicznych, czyli sytuacji, w której układ odpornościowy może podtrzymywać skłonność do wysiewu bąbli. Jednym z najbardziej powtarzalnych skojarzeń jest związek z autoimmunizacją tarczycy (np. chorobą Hashimoto). Osoby z przewlekłą pokrzywką częściej mają dodatnie przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO), niż osoby bez pokrzywki.

W przewlekłej postaci pokrzywki podobnie jak w ostrej również przewija się wątek infekcji, zwłaszcza w kontekście Helicobacter pylori. Wykazano słabe, ale istotne statystycznie powiązanie zakażenia z przewlekłą pokrzywką oraz to, że u części pacjentów po eradykacji obserwowano poprawę objawów. Równolegle istnieją czynniki, które nie muszą być przyczyną, ale mogą nasilać wysiew bąbli lub świąd, takie jak alkohol, przegrzanie, gorące prysznice, intensywny wysiłek, infekcje z gorączką, niedosypianie, czy silne napięcie emocjonalne.

Powody występowania pokrzywek ostrej i przewlekłej

Inne czynniki wywołujące pokrzywkę

Przewlekłe pokrzywki indukowane obejmują grupę takich postaci pokrzywek, w których objawy da się wywołać konkretnym czynnikiem fizycznym lub środowiskowym. W przeglądach badań naukowych podkreśla się, że to nie jedna choroba, tylko kilka różnych wariantów o podobnym obrazie skórnym, ale odmiennych wyzwalaczach.

Do najczęstszych należą pokrzywka z zimna, gdzie zmiany pojawiają się po ekspozycji na chłód lub po ogrzaniu skóry po zimnie, pokrzywka cholinergiczna, w której drobne, liczne bąble występują po wzroście temperatury ciała, spoceniu się lub wysiłku, pokrzywka dermograficzna objawowa, gdy potarcie lub ucisk skóry prowadzi do podłużnych bąbli, oraz pokrzywka z opóźnionego ucisku, w której obrzęk i ból mogą pojawić się kilka godzin po długotrwałym ucisku, na przykład po noszeniu ciężkiej torby, ciasnego paska, czy po dłuższym staniu. Rzadziej spotyka się warianty takie jak pokrzywka słoneczna, cieplna, wodna, wibracyjna, czy kontaktowa. Czynnikiem sprawczym mogą być też użądlenia owadów.

Zwalczanie pokrzywki

W przeglądach dotyczących leczenia pokrzywek wywoływanych różnymi bodźcami zwraca się uwagę, że nie wszystkie dane są jednakowo mocne, bo część badań obejmuje niewielkie grupy osób albo stosuje różne sposoby oceniania objawów. Mimo tego w wielu typach pokrzywki podstawą leczenia pozostają nowoczesne leki przeciwhistaminowe (przeciwalergiczne), które zwykle przyjmuje się regularnie, a nie tylko doraźnie. Jeśli objawy nie ustępują, w części badań opisywano zwiększanie dawki tych leków jako kolejny krok.

"Po spożyciu dużej ilości produktów bogatych w histaminę pojawić się mogą: silne bóle głowy, biegunki, mdłości, duszności, katar, łzawienie, a nawet zaburzenia pracy serca. Gdzie znajdziemy histaminę? W produktach takich jak: sery pleśniowe, czekolada, pomidory, alkohol, ale też w kiszonkach." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Gdy mimo tego bąble lub obrzęki nadal się utrzymują, u osób z cięższym przebiegiem rozważa się leczenie biologiczne, najczęściej z użyciem omalizumabu. Takie podejście pojawia się również w przeglądach dotyczących przewlekłej pokrzywki bez uchwytnej przyczyny, choć odpowiedź na leczenie bywa bardzo zróżnicowane między pacjentami.

Dieta przy pokrzywce

W analizach opartych na badaniach klinicznych zauważono, że u części osób z przewlekłą pokrzywką ograniczenie produktów naturalnie bogatych w histaminę, takich jak długo dojrzewające sery, fermentowane przetwory roślinne, ryby, wędliny, czy alkohol, może wiązać się z mniejszą liczbą bąbli i słabszym świądem. Poprawa stanu możliwa jest też po czasowym wykluczeniu wybranych dodatków do żywności, zwłaszcza barwników i konserwantów, które u niektórych pacjentów mogą nasilać uwalnianie histaminy. Jednocześnie w przeglądach badań podkreśla się, że reakcja na taką dietę jest bardzo indywidualna, dlatego zwykle zaleca się krótką, kilkutygodniową próbę i ocenę efektu, zamiast długotrwałych, restrykcyjnych eliminacji.

Warto też zwrócić uwagę na suplementację diety. Najczęściej badanym środkiem w tym przypadku jest witamina D. U osób z jej niskim poziomem suplementacja bywała wiązana z mniejszym nasileniem bąbli i świądu. Szczególnie ważne jest niedopuszczenie do spadku stężenia witaminy D w organizmie poniżej norm.

Źródła:

• Dressler, C., Werner, R. N., Eisert, L., Zuberbier, T., Nast, A., & Maurer, M. (2018). Chronic inducible urticaria: A systematic review of treatment options. The Journal of allergy and clinical immunology, 141(5), 1726–1734. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2018.01.031
• Cornillier, H., Giraudeau, B., Samimi, M., Munck, S., Hacard, F., Jonville-Bera, A. P., Jegou, M. H., d'Acremont, G., Pham, B. N., Chosidow, O., & Maruani, A. (2019). Effect of Diet in Chronic Spontaneous Urticaria: A Systematic Review. Acta dermato-venereologica, 99(2), 127–132. https://doi.org/10.2340/00015555-3015