Rooibos - co to jest? Właściwości, działanie

Rooibos jest rośliną tradycyjnie wykorzystywaną w formie naparu, który od wielu lat stanowi element codziennej diety w różnych częściach świata, choć jego występowanie jest ściśle ograniczone regionalnie. Może być spożywany samodzielnie albo w połączeniu z innymi składnikami roślinnymi, co poszerza zakres jego zastosowań. Badania naukowe wskazują na szeroki potencjał prozdrowotny rooibos, przez co zainteresowanie tym surowcem zielarskim jest wysokie wśród osób ceniących naturalne wsparcie organizmu.

1. Występowanie rooibos
2. Wygląd rooibos
3. Produkcja herbaty rooibos
4. Stosowanie rooibos
5. Łagodny smak rooibos i brak kofeiny
6. Właściwości i działanie rooibos

Występowanie rooibos

Rooibos jest naparem uzyskiwanym z liści i łodyżek czerwonokrzewu, czyli krzewu znanego jako Aspalathus linearis, który naturalnie występuje wyłącznie w regionie gór Cederberg w Prowincji Przylądkowej Zachodniej w Republice Południowej Afryki. Panują tam suche lata i chłodne zimy, a gleby są ubogie w składniki mineralne. Czerwonokrzew nie występuje naturalnie poza RPA, a próby jej uprawy w innych krajach podejmowane były sporadycznie i z ograniczonym powodzeniem, ponieważ roślina ta wymaga unikalnych warunków glebowych i klimatycznych.

Wygląd rooibos

Czerwonokrzew należy do rodziny bobowatych, a jego pokrój przypomina drobny, rozłożysty krzew osiągający wysokość do nawet 2 metrów. Ma cienkie, rozgałęzione pędy pokryte charakterystycznymi wąskimi liśćmi o kształcie igiełek, które nie posiadają ogonków liściowych. W okresie kwitnienia, przypadającym na lato południowej półkuli, na szczytach pędów pojawiają się drobne, żółte kwiaty typowe dla roślin strączkowych, które następnie przekształcają się w niewielkie strąki zawierające pojedyncze nasiona.

Produkcja herbaty rooibos

Liście i cienkie gałązki rooibos zbierane są w porze letniej, a następnie rozdrabniane i poddawane procesowi fermentacji, w wyniku którego zielona masa roślinna ulega utlenianiu, zyskując charakterystyczną ceglastoczerwoną barwę i rozwijając słodkawy aromat. Oprócz klasycznego rooibosa fermentowanego, znanego na całym świecie z czerwonego koloru naparu, dostępny jest również rooibos zielony, powstający w wyniku pominięcia procesu fermentacji, przez co zachowuje naturalnie zieloną barwę suszu i świeższy, trawiasty smak.

W smaku rooibos łączy delikatną słodycz z nutami miodowymi i waniliowymi, niekiedy z lekką ziemistością, a w zależności od preferencji może być podawany zarówno na gorąco, jak i na zimno, często z dodatkiem mleka, czy miodu.

"Warto jeszcze wspomnieć, że czerwona herbata ma dość oryginalny smak. Jest naturalnie słodka, a przynajmniej słodsza niż herbata zielona czy czarna. Wiele osób, które lubią posłodzić herbatę, uważa, że rooibos jest tak słodki, że nie trzeba już dodawać cukru czy słodzika." Agata Bugorska - Dietetyk

Stosowanie rooibos

Rooibos najczęściej stosuje się w postaci klasycznego naparu, przygotowywanego podobnie jak herbatę, czyli poprzez zalanie 1-2 łyżeczek suszu wrzątkiem i parzenie przez 5-10 minut, a czas ten można bezpiecznie wydłużać, ponieważ liście czerwonokrzewu nie zawierają garbników nadających gorycz. W badaniach klinicznych najczęściej podawano dawki odpowiadające kilku filiżankom dziennie, zwykle w granicach 4-6 porcji, co daje około 400–600 ml naparu przygotowanego z fermentowanego rooibosa.

W jednym z doświadczeń interwencyjnych, w którym oceniano wpływ na zdrowie metaboliczne i ochronę komórek, uczestnicy spożywali sześć filiżanek dziennie przez sześć tygodni i taka ilość była dobrze tolerowana.

Łagodny smak rooibos i brak kofeiny

Łagodny smak rooibos i brak kofeiny sprawiają, że można go pić o dowolnej porze dnia. Dobrym uzupełnieniem rooibosa mogą być źródła witaminy C, takie jak cytrusy, acerola, czy dzika róża, ponieważ kwas askorbinowy sprzyja stabilizacji polifenoli i może zwiększać ich biodostępność, zwiększając potencjał prozdrowotny tego surowca zielarskiego.

W mieszankach ziołowych rooibos często zestawia się z imbirem, kurkumą, czy cynamonem, których związki fenolowe również wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, a dodatkowo mogą wspierać metabolizm glukozy i lipidów, uczestnicząc w prewencji zaburzeń cukrzycowo-miażdżycowych. Rooibos może być łączony też z zieloną herbatą, gdzie obecność katechin poszerza spektrum działania antyoksydacyjnego, a dodatkowo teanina zapewnia działanie lekko uspokajające.

Ogólna charakterystyka rooibos

Właściwości i działanie rooibos

Wpływ na hormon stresu

W badaniach z udziałem ludzi picie rooibosa powiązano z kilkoma ciekawymi obserwacjami. W jednym z badań zauważono, że picie rooibosa zmieniało sposób działania hormonów stresu, u mężczyzn podnosiło poziom kortyzonu we krwi, a u kobiet i mężczyzn obniżało stosunek kortyzolu do kortyzonu, co może oznaczać, że kortyzol był szybciej unieczynniany i w ten sposób zmniejszał się jego długotrwały wpływ na organizm.

Wpływ na serce

W innym badaniu z zastosowaniem ekstraktów z zielonego i fermentowanego rooibosa przeanalizowano wskaźniki echokardiograficzne (EKG) u osób zagrożonych chorobami układu krążenia. Zaobserwowano między innymi zmniejszenie średników wyników wymiaru lewego przedsionka i masy lewej komory w grupie pijącej fermentowany rooibos, a także zmniejszenie średniej grubości przegrody międzykomorowej w grupie spożywającej zielony rooibos, co wskazuje na potencjalną poprawę budowy serca.

Wpływ na lipidy i cholesterol

W innym doświadczeniu z udziałem 40 dorosłych wykazano wyraźny wzrost stężenia polifenoli we krwi. Podczas badania zauważono spadek markerów peroksydacji lipidów, czyli oznak tego, że wolne rodniki niszczą tłuszcze w komórkach i we krwi. Poprawił się też tak zwany status redoks, czyli równowaga między substancjami szkodliwymi, a ochronnymi, co było widoczne w wyższym poziomie glutationu, czyli jednego z głównych antyoksydantów organizmu. Dodatkowo, na korzyść dla zdrowia zmienił się profil tłuszczów we krwi, bo spadł poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów, a wzrósł poziom cholesterolu HDL.

Wpływ na poziom glukozy

W przeglądzie obejmującym dwanaście badań na modelach gryzoni z cukrzycą wykazano, że ekstrakty z rooibosa oraz zawarte w nim związki fenolowe, w tym szczególnie PPAG, były związane z istotnym obniżeniem poziomu glukozy we krwi, a efekt ten zależał od rodzaju użytego ekstraktu oraz długości interwencji. Choć sama analiza dotyczyła zwierząt, autorzy podkreślali potencjał translacyjny do badań klinicznych, wskazując na możliwość wykorzystania unikalnych glikozydowanych polifenoli rooibosa jako składników nutraceutycznych w prewencji i wspomaganiu leczenia cukrzycy.

Źródła: 

• Utter, A. C., Quindry, J. C., Emerenziani, G. P., & Valiente, J. S. (2010). Effects of rooibos tea, bottled water, and a carbohydrate beverage on blood and urinary measures of hydration after acute dehydration. Research in sports medicine (Print), 18(2), 85–96. https://doi.org/10.1080/15438620903321102
• Sasaki, M., Nishida, N., & Shimada, M. (2018). A Beneficial Role of Rooibos in Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis. Molecules (Basel, Switzerland), 23(4), 839. https://doi.org/10.3390/molecules23040839
• Schloms, L., Smith, C., Storbeck, K. H., Marnewick, J. L., Swart, P., & Swart, A. C. (2014). Rooibos influences glucocorticoid levels and steroid ratios in vivo and in vitro: a natural approach in the management of stress and metabolic disorders?. Molecular nutrition & food research, 58(3), 537–549. https://doi.org/10.1002/mnfr.201300463
• Hartnick, M. D., Marnewick, J. L., Engel-Hills, P., Kemp, M., Pretorius, K., Lekata, S., & Uys, C. (2024). Impact of Chronic Consumption of Herbal Rooibos on Cardiovascular Function in Adults with Cardiovascular Risk. Journal of medicinal food, 27(10), 905–911. https://doi.org/10.1089/jmf.2024.0012
• Marnewick, J. L., Rautenbach, F., Venter, I., Neethling, H., Blackhurst, D. M., Wolmarans, P., & Macharia, M. (2011). Effects of rooibos (Aspalathus linearis) on oxidative stress and biochemical parameters in adults at risk for cardiovascular disease. Journal of ethnopharmacology, 133(1), 46–52. https://doi.org/10.1016/j.jep.2010.08.061