Badanie PSA – co to jest?

Dobrze znane wszystkim dojrzałym mężczyzną badanie całkowitego stężenia PSA we krwi jest testem laboratoryjnym, polegającym na pomiarze we krwi żylnej stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA), wykonywanym w celu oceny stanu zdrowia prostaty.

1. Co trzeba wiedzieć o PSA?
2. Komu dedykowane?
3. Co znaczą wyniki PSA?
4. PSA w dół…
5. Dieta na PSA
6. Suplementy kontra PSA
7. Cynk jest najważniejszy

Co trzeba wiedzieć o PSA?

Swoisty antygen sterczowy (PSA – od angielskiego prostate-specific antigen) jest enzymem z grupy proteaz serynowych, trawiących białka. PSA jest wytwarzany w komórkach nabłonkowych prostaty i naturalnie występuje w nasieniu. Fizjologiczna funkcja PSA polega na rozpuszczaniu żelu wiążącego plemniki w nasieniu, tworzonego przez wyspecjalizowane białka żelujące – semenogelinę i fibronektynę. Jego działanie proteolityczne, czyli trawiące białka, skutecznie upłynnia żel nasienia przy wysokim pH, intensywnie uwalniając plemniki w kontakcie z kwaśnym środowiskiem pochwy.

Ponieważ jednak PSA jest produkowany przez komórki nabłonkowe prostaty, pewne dysfunkcje nabłonka, związane przykładowo z przebiegiem stanu zapalnego lub łagodnego przerostu prostaty, mogą prowadzić do dyfuzji antygenu do tkanek otaczających nabłonek, co skutkuje wzrostem jego poziomu w surowicy krwi. I właśnie na tym efekcie opiera się ocena stanu zdrowia prostaty, na podstawie badania całkowitego stężenia PSA we krwi.

Komu dedykowane?

Jak aktualnie sugerują specjaliści, stężenia PSA we krwi powinny być oznaczane regularnie, najlepiej corocznie, u wszystkich mężczyzn po 50 roku życia, nawet jeżeli nie występują u nich jakiekolwiek objawy chorobowe. Badanie to jest również rutynowo zlecane przez lekarza w przypadku wystąpienia u pacjenta dolegliwości, wskazujących na rozwój różnego rodzaju schorzeń gruczołu krokowego, takich jak:

• zaburzenia erekcji
• zwiększona częstotliwość oddawania moczu, szczególnie w nocy
• uczucie stałego lub nagłego parcia na mocz
• ból i pieczenie przewodu moczowego podczas mikcji
• problemy z rozpoczęciem mikcji
• znaczne osłabienie strumienia moczu
• zmiana zabarwienia moczu
• przewlekłe zaparcia
• ból w podbrzuszu i lędźwiowym odcinku kręgosłupa
• gorączka lub stan podgorączkowy
• nagła utrata dużej masy ciała

Co znaczą wyniki PSA?

U zdrowych mężczyzn obecność PSA w krwiobiegu powinna być śladowa, ale normy są tutaj zależne od wieku. U mężczyzny w wieku 40-60 lat prawidłowe stężenie całkowitego PSA to wynik poniżej 2.5 ng/ml, im jednak starszy pacjent, tym górna granica normy przesuwa się w kierunku 6.5 ng/ml. Wprawdzie nie ustalono dla PSA sztywnych norm, niemniej za prawidłowe wartości uważane są zazwyczaj stężenia:

• 40-49 lat: poniżej 2.5 ng/ml
• 50-59 lat: poniżej 3.5 ng/ml
• 60-69 lat: poniżej 4.5 ng/ml
• 70-79 lat: poniżej 6.5 ng/ml

Natomiast interpretacja wyników prawidłowych i nieprawidłowych wygląda zazwyczaj następująco:

• wynik poniżej 4 ng/ml – uznawany ogólnie za prawidłowy
• wynik 4-10 ng/ml – może wskazywać na łagodny przerost gruczołu krokowego, zapalenie lub infekcję prostaty, ale wymaga rozszerzonej diagnostyki
• wynik powyżej 10 ng/ml – wzbudza podejrzenie podwyższonego ryzyka rozwoju raka prostaty, w związku z czym wymaga niezwłocznej konsultacji urologicznej  

Należy jednak uspokoić, że nawet nieprawidłowy rezultat badania, np. wynik na poziomie 15 ng/ml, nie jest jednoznaczny z rozpoznaniem raka gruczołu krokowego, albowiem bywa charakterystyczny dla łagodnego przerostu i zapalenia prostaty. I dopiero skrajnie wysokie wyniki, przekraczające 200 ng/ml, zdecydowanie kwalifikują pacjentów do grupy podwyższonego ryzyka rozwoju raka prostaty.

"Badanie wskazuje, że wysiłek fizyczny jest istotnym czynnikiem prewencyjnym w zapobieganiu choroby nowotworowej prostaty. Aktywność na poziomie 30 minut dziennie jest już wystarczająca, aby skutecznie obniżyć ryzyko dla gruczołu krokowego." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

PSA w dół…

Chociaż podwyższony poziom PSA nie jest równoznaczny z diagnozą raka stercza, to jednak antygen ten – utrzymywany w formie nieaktywnej w tkance nabłonkowej, ale już aktywowany w innych tkankach prostaty – wykazuje sam w sobie aktywność pro-nowotworową. Przy czym w niektórych badaniach wykazano, że spadek poziomu PSA obniża ryzyko rozwoju raka prostaty. Dlatego warto zadbać o jak najniższy poziom PSA w badaniu jego stężenia w krwiobiegu, co możemy osiągać – jak dowodzą badania – za pomocą odpowiedniej diety i jej suplementacji.

Dieta na PSA

Wprawdzie rozmaite interwencje dietetyczne były szerokim obszarem badań sposobów na obniżenie poziomu PSA, skuteczność wykazano jednoznacznie, jedynie w przypadku czterech z nich:

• diety z wysokim udziałem produktów roślinnych, szczególnie przetworów pomidorowych
• diety wzbogaconej codzienną porcją żurawiny
• diety niskotłuszczowej z wysokim udziałem produktów sojowych
• diety z wysokim udziałem błonnika rozpuszczalnego

W praktyce oznacza to, że na utrzymanie niskiego poziomu PSA możemy liczyć wtedy, kiedy ograniczymy udział tłuszczu w naszej codziennej diecie, zwiększając jednocześnie spożycie żurawiny, przetworów pomidorowych i produktów sojowych, a także środków spożywczych, obfitujących w błonnik rozpuszczalny, czyli otrąb pszennych i owsianych, płatków owsianych i jęczmiennych, chleba żytniego, suszonych śliwek i moreli, rodzynek, orzechów laskowych i migdałów.

Suplementy kontra PSA

Oczywiście pod kątem obniżania poziomu PSA badano nie tylko pełne diety, ale również niektóre aktywne biologicznie mikroskładniki pokarmowe. I chociaż niewiele z nich wykazało aktywność w tym kierunku, warto o nich wspomnieć chociażby z tego powodu, że możemy znaleźć je bez trudu w ofertach suplementów diety.

Likopen

Likopen to naturalny barwnik karotenoidowy, czyli podobny do beta-karotenu marchewki, nadający czerwoną barwę pomidorom. W jednym z badań u mężczyzn, którzy otrzymywali 30 mg likopenu w postaci suplementu dziennie, doszło po 3 tygodniach suplementacji do 18-procentowego spadku poziomu PSA w stosunku do poziomu z okresu sprzed rozpoczęcia suplementacji. W grupie przyjmującej likopen stężenie PSA we krwi kształtowało się na poziomie o 26% niższym, w porównaniu z grupą kontrolną bez suplementacji.

Kurkumina

Kurkumina jest barwnym związkiem polifenolowym, nadającym żółty kolor kłączom spokrewnionej z imbirem kurkumy. W badaniu prowadzonym przez chińskich naukowców, w grupie mężczyzn otrzymujących 1440 mg kurkuminy na dobę, w przeciągu 6 miesięcy obserwacji wzrost poziomu PSA odnotowano jedynie u 10%, podczas gdy w grupie placebo u ponad 30% pacjentów.

Sulforafan

Sulforafan to naturalny związek siarkowy, występujący powszechnie w wielu warzywach krzyżowych, czyli spokrewnionych z kapustą, uznawany obecnie przez naukowców za klinicznie istotny nutraceutyk (lek pochodzenia pokarmowego) w terapii wielu chorób przewlekłych.

Na tej podstawie naukowcy przebadali efekty podawania 60 mg sulforafanu dziennie, w porównaniu z placebo, u mężczyzn ze wzrastającymi stężeniami PSA w krwiobiegu na skutek schorzeń prostaty, a wyniki tych badań pokazały, że czas podwojenia się stężenia PSA (tzw. parametr PSADT) był wydłużony o 86% w grupie eksperymentalnej, w porównaniu z grupą placebo (odpowiednio 28.9 i 15.5 miesiąca). Jednocześnie wzrosty PSA, większe jak 20% po 6 miesiącach, były częstsze o 71.8% w grupie placebo, aniżeli w grupie eksperymentalnej.

EGCG

EGCG to jedna z katechin zielonej herbaty o najlepiej potwierdzonych, szerokich właściwościach prozdrowotnych. Jak wynika z badań, przyjmowanie przez rok suplementu opartego na standaryzowanym ekstrakcie katechin herbacianych, dostarczającym 400 mg EGCG dziennie, prowadzi do spadku stężenia PSA w surowicy krwi, maksymalnie o 1.66 ng/ml.

W innym badaniu przyjmowanie przez rok suplementu diety, dostarczającego 600 mg sumy katechin zielonej herbaty dziennie, skutkowało statystycznie istotną redukcji stężenia PSA, w porównaniu z grupą pacjentów otrzymujących nieaktywne placebo. 

Palma sabałowa

Ekstrakty z palmy sabałowej to sztandarowe suplementy wskazywane do wspomagania zdrowia prostaty, co zresztą znajduje szerokie potwierdzenie w licznych badaniach naukowych. Jak wynika z jednej z metaanaliz wyników badań naukowych, ekstrakty z palmy sabałowej okazują się skuteczniejsze w obniżaniu stężeń PSA u mężczyzn z łagodnym przerostem gruczołu krokowego, w porównaniu z tamsulosyną – lekiem syntetycznym, stosowanym rutynowo w farmakoterapii tej przypadłości.

Ekstrakt z granatu

Sok z granatów był od niepamiętnych czasów ludowym sposobem na zdrowie prostaty mieszkańców Kaukazu, co znalazło potwierdzenie w badaniu, w którym jego spożywanie przez mężczyzn ze schorzeniami gruczołu krokowego znacząco wydłużało czas podwojenia się stężenia PSA w krwiobiegu.

Podobnie korzystne rezultaty zaobserwowano w przypadku suplementów opartych o ekstrakty z granatów. Otóż u mężczyzn ze schorzeniami gruczołu krokowego, którzy przyjmowali suplement dostarczający 1 g lub suplement dostarczający 3 g ekstraktu z granatów dziennie, mediana PSADT wydłużyła się z 11.9 do 18.5 miesiąca. Co ciekawe, niższa dawka okazała się nawet nieco skuteczniejsza jak wyższa, albowiem PSADT wydłużył się w grupie niskiej dawki z 11.9 do 18.8 miesiąca i z 12.2 do 17.5 miesiąca w grupie dawki wysokiej. Przy czym u 13% pacjentów zaobserwowano spadek całkowitego stężenia PSA we krwi.

Witamina D3

Ogólnie znaczenie suplementacji witaminy D3 dla kondycji zdrowotnej ludzkiego organizmu znajduje jednoznaczne potwierdzenie w wynikach badań naukowych. Warto więc wiedzieć, że w wielu badaniach zaobserwowano odwrotną korelację pomiędzy stężeniem aktywnej formy witaminy D3 a stężeniem PSA we krwi, czyli – im wyższy poziom witaminy, tym niższy poziom antygenu.

Natomiast w badaniu, w którym pacjentom ze schorzeniami gruczołu krokowego podawano witaminę D3 w dawkach 400, 10 000 lub 40 000 IU na dobę, w porównaniu z grupą 400 IU/dzień, stężenie PSA w surowicy było dużo niższe w obu grupach dawek wyższych.

Suplementy istotne i przydatne    

Jeżeli postanowimy przestrzegać przedstawionych wyżej zaleceń dietetycznych, zmierzających do obniżenia poziomu PSA, a więc włączymy do swojego codziennego menu przetwory pomidorowe, nie musimy oczywiście suplementować dodatkowo likopenu. Możemy też oczywiście pić codziennie zieloną herbatę oraz sok z granatów i doprawiać potrawy kurkumą, chociaż suplementy ekstraktów z herbaty i grantu oraz kapsułki z izolowaną kurkuminą będą bez wątpienia wygodniejszymi formami profilaktyki zdrowotnej.

Podobny wybór mamy w przypadku warzyw kapustnych i suplementów sulforafanu, niemniej już ekstrakt palmy sabałowej i witamina D3 to dwa suplementy, cenione w uzupełnianiu diety sprzyjającej utrzymaniu niskiego poziomu antygenu sterczowego.

"Naukowcy z Teikyo University w Japonii wykazali, że izoflawony sojowe z dodatkiem kurkuminy wpływają na obniżenie poziomu PSA, tym samym ograniczają ryzyko zachorowania nawet o 25%." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Cynk jest najważniejszy

Jednak bodaj najważniejszym suplementem przy problemach z PSA jest cynk. Chodzi tutaj o to, że komórki tkanki nabłonkowej prostaty, które magazynują PSA, jak już wiemy, w formie nieaktywnej, pozbawiają go aktywności właśnie na drodze wiązania jego molekuł z jonami cynku. Jak bowiem pamiętamy, aktywny PSA może być dla tkanki rakotwórczy.

PSA związany z cynkiem jest również nieaktywny w innych tkankach prostaty, pod tym wszakże warunkiem, że ich komórki dysponują odpowiednimi zasobami cynku. Dlatego też, jak dowiodły badania, niedobór cynku sprzyja inwazyjności guza prostaty. Tak więc pod żadnym pozorem, w trosce o prostatę, nie można dopuścić do niedoboru cynku, a już szczególnie przy podwyższonym poziomie PSA!    

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                           

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7600271/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7072821/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8659259/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4184865/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7600271/
• https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pros.23766
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4596745/
• https://www.pagepressjournals.org/index.php/aiua/article/view/aiua.2017.3.197
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3549301/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11651370/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304383503006736?via%3Dihub