Gurmar – właściwości, działanie, na co pomaga

Gurmar, czyli Gymnema sylvestre, to wieloletnie pnącze należące do rodziny Apocynaceae. Naturalnym środowiskiem występowania Gymnema sylvestre są tropikalne i subtropikalne obszary Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, szczególnie Indie, Sri Lanka, Malezja, Indonezja i południowe Chiny. W badaniach z udziałem ludzi zaobserwowano, że suplementacja Gymnema sylvestre może wpływać korzystnie na kilka ważnych aspektów zdrowia, zwłaszcza u osób z cukrzycą typu 2 lub zaburzoną tolerancją glukozy.

1. Wygląd gurmaru
2. Występowanie gurmaru
3. Właściwości i działanie gurmaru
4. Gurmar na problemy z cukrem
5. Z czym warto łączyć gurmar?

Wygląd gurmaru

Gurmar charakteryzuje się cienkimi, wijącymi się łodygami oraz gęsto rozmieszczonymi, jajowatymi lub eliptycznymi liśćmi o gładkiej, błyszczącej powierzchni i wyraźnie zaznaczonym unerwieniu. Roślina ta wytwarza drobne, rurkowate kwiaty o barwie żółtozielonej lub bladożółtej, zebrane w niewielkie skupiska w kątach liści. W sprzyjających warunkach klimatycznych, zwłaszcza przy wysokiej temperaturze i dużej wilgotności, rozwija się bujnie, wspinając się po podporach i innych roślinach dzięki swoim pędom.

Występowanie gurmaru

Gurmar rośnie na obrzeżach wilgotnych lasów, w zaroślach oraz na zboczach wzgórz. Jej optymalne warunki wzrostu to klimat o wyraźnym sezonie monsunowym i temperaturach rzędu 25-35 stopni Celsjusza. Ze względu na rosnące zainteresowanie jej właściwościami bioaktywnymi, Gymnema sylvestre bywa coraz częściej uprawiana na plantacjach w systemie kontrolowanej produkcji zielarskiej, gdzie możliwe jest pozyskiwanie surowców roślinnych wykorzystywanych w suplementach diety, produktach ziołowych i badaniach naukowych.

Właściwości i działanie gurmaru

Blokowania odczuwania smaku słodkiego

Gymnema sylvestre zawiera przede wszystkim związki zwane gymneminami, które należą do grupy saponin. To one odpowiadają za najbardziej charakterystyczne działanie tej rośliny, czyli zdolność do tymczasowego blokowania odczuwania smaku słodkiego. Po ich zastosowaniu język przez pewien czas „nie czuje” cukru, nawet jeśli spożyje się coś bardzo słodkiego.

Wchłanianie glukozy w jelitach

Oprócz gymnemin występują tam też inne związki, takie jak kwas gymnemowy, flawonoidy i garbniki. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że składniki te mogą wpływać na wchłanianie glukozy w jelitach oraz wspierać pracę komórek trzustki, które wytwarzają insulinę. Gymneminy i kwasy gymnemowe mogą też oddziaływać na enzymy rozkładające węglowodany, co wiąże się z obniżeniem tempa, w jakim cukry trafiają do krwi.

Działanie ochronne

Dodatkowo, niektóre związki z tej rośliny mogą działać ochronnie na komórki, łagodząc stany zapalne i stres oksydacyjny. Wszystkie te mechanizmy są obecnie intensywnie badane, ale ich główne działanie koncentruje się na regulacji poziomu cukru we krwi i zmniejszeniu ochoty na słodycze.

Ogólna charakterystyka gurmaru

Gurmar na problemy z cukrem

Kontrola glikemii

W metaanalizach (czyli zbiorczych analizach wyników wielu różnych badań, które pozwalają ocenić ogólny efekt danej interwencji) wykazano, że regularne przyjmowanie preparatów z tej rośliny przez osoby dorosłe wiązało się ze znacznym obniżeniem poziomu glukozy na czczo, poposiłkowego stężenia cukru we krwi oraz wartości hemoglobiny glikowanej (wskaźnika pokazującego, jakie były średnie poziomy glukozy we krwi w ciągu ostatnich kilku tygodni), co sugeruje poprawę zarówno krótkoterminowej, jak i długoterminowej kontroli glikemii. Efekty te były widoczne w kilku badaniach klinicznych, obejmujących łącznie kilkuset uczestników.

Inne korzyści metaboliczne

U osób z cukrzycą typu 2 zaobserwowano dodatkowo zmniejszenie stężenia trójglicerydów i cholesterolu całkowitego, a także cholesterolu LDL, wskazujące na potencjalny wpływ na gospodarkę lipidową w przypadku już występujących zaburzeń metabolicznych. W jednym z badań na osobach z nieprawidłową tolerancją glukozy stwierdzono, że suplementacja Gymnema sylvestre przyczyniła się nie tylko do poprawy wyników doustnego testu obciążenia glukozą i obniżenia hemoglobiny glikowanej, ale także do zwiększenia wrażliwości tkanek na insulinę, co potwierdził wzrost wartości wskaźnika Matsudy.

"Zmiana codziennych nawyków żywieniowych – jak unikanie słodzonych napojów, słodyczy i wysoko przetworzonej żywności – może mieć realny wpływ na zwiększenie odporności, lepszą kontrolę stanów zapalnych i poprawę ogólnego samopoczucia." Łukasz Domeracki - mgr Technologii Żywności

Jest to matematyczny wskaźnik obliczany na podstawie wyników testu tolerancji glukozy i poziomu insuliny, który pokazuje, jak dobrze organizm reaguje na insulinę. Im wyższy wynik, tym lepsza wrażliwość insulinowa.

Wpływ na preferencje żywieniowe 

W pojedynczych badaniach skupiono się na wpływie tej rośliny na preferencje żywieniowe, zwłaszcza u osób, które deklarowały silne upodobanie do słodyczy. Po zastosowaniu preparatów z kwasami gymnemowymi odnotowano, że doszło do zmniejszenia przyjemności czerpanej z jedzenia czekolady oraz ogólnej chęci sięgania po produkty słodzone. W jednym z eksperymentów osoby, które przez dwa tygodnie stosowały miętówki zawierające Gymnema sylvestre, spożywały mniej czekoladowych batonów i rzadziej sięgały po napoje słodzone cukrem, a ich ogólny poziom łaknienia słodyczy uległ wyraźnemu obniżeniu.

Powiedz NIE słodyczom!

W innym badaniu porównano dwie strategie stosowania takich miętówek, o regularnych porach oraz wedle uznania, i obie przyniosły efekt w postaci zmniejszenia przyjemności związaną ze smakiem słodkim oraz spadku chęci sięgania po słodkie produkty. Należy jednak pamiętać, że mimo obserwowanych korzyści, badania różniły się jakością, liczbą uczestników i czasem trwania, co wpływa na pewność wniosków.

Z czym warto łączyć gurmar?

Gurmar stosuje się najczęściej w formie ekstraktu standaryzowanego na zawartość gymnemin lub kwasu gymnemowego, zwykle w dawkach 300 do 600 mg dziennie, przed posiłkami. W suplementacji często łączy się go z innymi składnikami wspomagającymi gospodarkę cukrową i wrażliwość insulinową.

Z cynamonem i berberyną

Cynamon, zwłaszcza w postaci ekstraktu z cynamonu cejlońskiego, może zwiększać wychwyt glukozy przez komórki i wspierać działanie insuliny. Berberyna wpływa na enzymy wątrobowe i aktywuje szlaki metaboliczne związane z wykorzystaniem glukozy oraz tłuszczów, co czyni ją kolejną substancją potencjalnie uzupełniającą działanie gurmaru.

Z magnezem

Warto też zwrócić uwagę na magnez, który jest niezbędny w działaniu insuliny i transporcie glukozy. Unormowanie jego poziomu może poprawiać efekty terapeutyczne w walce z insulinoopornością lub cukrzycą typu 2. Choć połączenia te mogą działać synergistycznie, warto pamiętać, że ich stosowanie, zwłaszcza równolegle z lekami hipoglikemizującymi, powinno być monitorowane ze względu na możliwość nasilenia działania obniżającego poziom glukozy.

Źródła: 

• Gaytán Martínez, L. A., Sánchez-Ruiz, L. A., Zuñiga, L. Y., González-Ortiz, M., & Martínez-Abundis, E. (2021). Effect of Gymnema sylvestre Administration on Glycemic Control, Insulin Secretion, and Insulin Sensitivity in Patients with Impaired Glucose Tolerance. Journal of medicinal food, 24(1), 28–32. https://doi.org/10.1089/jmf.2020.0024
• Turner, S., Diako, C., Kruger, R., Wong, M., Wood, W., Rutherfurd-Markwick, K., Stice, E., & Ali, A. (2022). The Effect of a 14-Day gymnema sylvestre Intervention to Reduce Sugar Cravings in Adults. Nutrients, 14(24), 5287. https://doi.org/10.3390/nu14245287
• Wh, H., R, K., C, D., I, N., E, S., & A, A. (2025). The effect of a 14-day Gymnema sylvestre intervention to reduce sugar intake in people self-identifying with a sweet tooth. Appetite, 207, 107871. https://doi.org/10.1016/j.appet.2025.107871
• Zamani, M., Ashtary-Larky, D., Nosratabadi, S., Bagheri, R., Wong, A., Rafiei, M. M., Asiabar, M. M., Khalili, P., Asbaghi, O., & Davoodi, S. H. (2023). The effects of Gymnema Sylvestre supplementation on lipid profile, glycemic control, blood pressure, and anthropometric indices in adults: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 37(3), 949–964. https://doi.org/10.1002/ptr.7585
• Devangan, S., Varghese, B., Johny, E., Gurram, S., & Adela, R. (2021). The effect of Gymnema sylvestre supplementation on glycemic control in type 2 diabetes patients: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 35(12), 6802–6812. https://doi.org/10.1002/ptr.7265